انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۵۸)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
۵ بهمن ۱۳۵۸

۵ بهمن ۱۳۵۸
۱۳۶۰ ←

مشارکت ۶۷٫۴۲٪[۱]
  President of iran Abolhassan Banisadr.jpg Ahmad Madani by NLAI.jpg Hassan Habibi 1980.jpg
نامزد ابوالحسن بنی‌صدر احمد مدنی حسن حبیبی
حزب مستقل مستقل جمهوری اسلامی
رأی‌های مردمی ۱۰٬۷۰۹٬۳۳۰ ۲٬۲۲۴٬۵۵۴ ۶۷۴٬۸۵۹
درصد رأی ۷۵٫۶٪ ۱۵٫۷۱٪ ۳٫۳۵٪

  Dariush Forouhar photo.jpg Sadeq Tabatabaei as Spokesman for the interim government of Iran - 1979 (2).jpg Kazem Sami.jpg
نامزد داریوش فروهر صادق طباطبایی کاظم سامی
حزب ملت ایران مستقل جاما
رأی‌های مردمی ۱۳۳٬۴۷۸ ۱۱۴٬۷۷۶ ۸۹٬۲۷۰
درصد رأی ۰٫۹۴٪ ۰٫۸۱٪ ۰٫۶۳٪

رئیس‌جمهور ایران برگزیده

ابوالحسن بنی‌صدر
مستقل

ابوالحسن بنی‌صدر در ۵ بهمن ۱۳۵۸ با کسب بیش از ۱۰ میلیون رای نخستین رئیس‌جمهور ایران شد و تا خرداد ۱۳۶۰ در این سمت باقی بود.

نخستین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران در ۵ بهمن ۱۳۵۸ و یک سال پس از پیروزی انقلاب در حالی برگزار شد که با استعفای دولت موقت مهدی بازرگان اداره امور اجرایی کشور بر عهده شورای انقلاب بود.

نامزدهای انتخاباتی[ویرایش]

در این دوره انتخابات ریاست جمهوری ۱۲۴ نامزد شرکت کردند که پس از اعلام انصراف یا استعفای برخی از نامزدها در نهایت ۹۶ نامزد در روز انتخابات به رقابت با یکدیگر پرداختند. ابوالحسن بنی صدر، احمد مدنی (نفر دوم)، داریوش فروهر، صادق قطب زاده، حسن حبیبی، کاظم سامی، حسن آیت، صادق طباطبایی، صادق خلخالی، محمد مکری، صفر علی خلیلی، از جمله نامزدهای اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری در ایران بودند.[۲][۳]

در دوره اولین انتخابات ریاست جمهوری هنوز شورای نگهبان تشکیل نشده بود و خمینی نیز پیش از این گفته بود که در این انتخابات هیچ دخالتی نمی‌کند.[۴]

حسن حبیبی، که با نهضت آزادی رابطهٔ دیرینه داشت و از وزیران دولت موقت بازرگان بود و پس از آن به شورای انقلاب پیوسته‌بود، با حمایت نهضت آزادی اعلام نامزدی کرد.[۵]

مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق و مورد حمایت این سازمان بود. وی یکی از داوطلبانی است که در این انتخابات امکان رقابت نیافت. پس از پیام خمینی مبنی بر صلاحیت نداشتن کسانی که به «به قانون اساسی رأی مثبت نداده‌اند»، وی از انتخابات کناره‌گیری کرد.[۲][۴][۳]

جلال الدین فارسی کاندید مورد حمایت حزب جمهوری اسلامی به دلیل انتشار خبر مربوط به ایرانی‌الاصل نبودن (پدر وی از مهاجران افغان - شهر هرات - به ایران بودند) رقابت‌های انتخاباتی کناره گرفت.[۶][۷] پس از آن در روزهای آخر انتخابات، حزب جمهوری اسلامی از حسن حبیبی نامزد نهضت آزادی حمایت نمود.[۵]

مسعود رجوی[ویرایش]

به دنبال نام‌نویسی مسعود رجوی به عنوان کاندیدای ریاست جمهوری در ۱۵ دی ۱۳۵۸[۸]تاریخ اولین میتینگ انتخاباتی مجاهدین خلق روز پنج‌شنبه ۲۰ دی ۵۸ در دانشگاه تهران در میان هواداران سازمان برگزار شد. در ابتدای این گردهمایی موسی خیابانی طی سخنانی گفت: «ما بر حسب مسئولیت‌ها و وظایفمان وارد این صحنه شده‌ایم و نه از روی جاه‌طلبی. اگر اهل جاه‌طلبی بودیم درها به روی ما بسته نبود. ما همیشه رنج‌ها را تحمل می‌کنیم».[۴][۹]

در مصاحبه مطبوعاتی تعدادی از افرادی که به عنوان کادر رهبری سازمان مجاهدین شناخته شده بودند، مسعود رجوی گفت: «ما با حفظ نقطه نظرهای آرمانی و سیاسی خود در کادر قانون اساسی مصوب اعلام آمادگی کرده‌ایم.»[۸] وی سپس سرتیتر برنامه‌های انتخاباتی اش را در ۱۲ ماده عنوان کرد و به تشریح آنها پرداخت. وی گفت: «... تا آنجا که من می‌دانم این اولین بار در تاریخ معاصر است که یک سازمان انقلابی که در دوران دیکتاتوری به مبارزه مسلحانه شهری اشتغال داشته در شرایطی نظیر حالا خودش را کاندیدای ریاست جمهوری می‌کند، پس مسئله فراتر از داخل کشور ابعاد بین‌المللی هم دارد. آیا جز این است که انقلاب را باید انقلابیون اداره بکنند؟»[۴][۸]

عده‌ای از نزدیکان خمینی روز شنبه ۲۹ دی ۱۳۵۸، دربارهٔ نامزدهایی که به قانون اساسی رأی نداده‌اند کسب تکلیف کردند. خمینی پاسخ داد:[۴] «بسم الله الرحمن الرحیم کسانی که به قانون اساسی جمهوری اسلامی رأی مثبت نداده‌اند، صلاحیت ندارند رئیس‌جمهور ایران شوند».[۴][۱۰]

پس از این پیام، مسعود رجوی از نامزدی ریاست جمهوری کناره‌گیری کرد. وی طی پیامی خطاب به مردم ایران نوشت:[۴] «اکنون بیش از هر چیز به سرنوشت انقلابی می‌اندیشیم که یکی از بزرگ‌ترین مسئولیت‌های خطیر و تاریخی خود را بر دوش من و سایر خواهران و برادرانم گذاشته‌است.»[۴]

ویژگی‌های اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری[ویرایش]

  • عدم حضور نامزدهای روحانی به جهت منع سید روح‌الله خمینی
  • واگذاری تأیید صلاحیت‌ها به مردم
  • کنار ماندن نامزد مورد حمایت حزب جمهوری اسلامی، تنها حزب رسمی کشور
  • کثرت تعداد نامزدهای تأیید شده برای استفاده از رسانه ملی
  • حاکم بودن هیجانات و ناآرامی‌های انقلاب بر عرصه رقابت‌ها
  • نارضایتی اکثر نامزدها از شرایط تبلیغاتی و عدم رضایت اخلاقی انتخاباتی

نتیجه[ویرایش]

در نهایت ابوالحسن بنی صدر با کسب ۱۰٬۷۰۹٬۳۳۰ رأی از مجموع ۱۴٬۱۵۲٬۸۸۷ رأی ماخوذه به عنوان نخستین رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد.[۱۱][۱۲]

انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۵۸)
مورد حمایت نامزد آرا درصد
مستقل ابوالحسن بنی‌صدر ۱۰٬۷۰۹٬۳۳۰ ۷۶٫۵٪
جبههٔ ملی سید احمد مدنی ۲٬۲۲۴٬۵۵۴ ۱۵٫۹٪
جمهوری اسلامی، نهضت آزادی حسن حبیبی ۶۷۴٬۸۵۹ ۴٫۸٪
حزب ملت داریوش فروهر ۱۳۳٬۴۷۸ ۰٫۹٪
مستقل صادق طباطبایی ۱۱۴٬۷۷۶ ۰٫۸٪
جاما کاظم سامی ۸۹٬۲۷۰ ۰٫۶٪
مستقل صادق قطب زاده ۴۸٬۵۴۷ ۰٫۳٪
آرای صحیح ۱۳۹۹۴۸۱۴ ۹۸٫۹۵٪
رأی سفید ۱۵۱٬۸۰۶
کل آرای مأخوذه در داخل و خارج از کشور ۱۴٬۱۵۲٬۸۸۷ ۱۰۰٫۰۰٪
میزان شرکت در انتخابات ۷۳٪
منابع: وزارت کشور ایران

آرای هشت کاندید ریاست جمهوری در حوزهٔ شهرستان تهران:

# نامزد آرا[۱۳]
۱ ابوالحسن بنی‌صدر ۱٬۸۳۳٬۱۹۷
۲ احمد مدنی ۵۵۳٬۵۵۷
۳ حسن حبیبی ۹۰٬۲۲۸
۴ صادق طباطبایی ۲۸٬۶۷۶
۵ کاظم سامی ۲۴٬۶۷۶
۶ داریوش فروهر ۲۲٬۲۲۱
۷ صادق قطب‌زاده ۱۲٬۲۰۷
۸ محمد مکری ۲۹۹
۹ محمود صیرفی‌زاده ۱۶۹
دیگران ۱۰۰

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام IDP وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «نامزدی مسعود رجوی در اولین انتخابات ریاست جمهوری و عاقبت آن». بولتن نیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۴. خمینی: «بسم الله الرحمن الرحیم کسانی که به قانون اساسی جمهوری اسلامی رأی مثبت نداده‌اند، صلاحیت ندارند رئیس‌جمهور ایران شوند»
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ روزنامه اطلاعات شماره ۱۶۰۵۴ تاریخ یکشنبه ۳۰ دی ۱۳۵۸
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ «فلاش بک انتخابات». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ آوریل ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲ مه ۲۰۱۷.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «حسن حبیبی؛ سیاستمدار مورد اعتماد». ایسنا. ۱۲ بهمن ۱۳۹۷.
  6. BBC فارسی - ایران - نامزدهای ریاست جمهوری در ۳۰ سال گذشته
  7. «مرکز اسناد انقلاب اسلامی - اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری؛ ۵ بهمن۱۳۵۸». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۰ دسامبر ۲۰۱۱.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ «روزنامه اطلاعات شماره ۱۶۰۴۴ تاریخ یکشنبه ۱۶ دی ۱۳۵۸».
  9. «روزنامه اطلاعات شماره ۱۶۰۴۸ تاریخ شنبه ۲۲ دی ۱۳۵۸».
  10. «استفتاء دربارهٔ صلاحیت مخالفین با قانون اساسی برای ریاست جمهوری». سایت جامع امام خمینی.
  11. بررسی آماری ۹ دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران بایگانی‌شده در ۴ ژانویه ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine ،فرارو
  12. نامزدهای ریاست جمهوری در ۳۰ سال گذشته ،بی‌بی‌سی فارسی
  13. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام IRDC وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).

پیوند به بیرون[ویرایش]